Doğal Dil İşlemenin Uygulama Alanları

0
3791

Doğal Dil İşlemenin Uygulama Alanları

Doğal dil işlemenin yaygın olarak kullanıldığı uygulama alanları şunlardır:
Çeviri: bilgisayarların gelişim süreci içerisinde bilgisayarlardan en fazla beklenen
işlerden biri de bir dilden diğer dile çeviri yapılmasıydı. Zamanla böyle bir işin doğal
dil işleme sistemlerinin kullanılmasıyla gerçeklenebileceği anlaşılmıştır. Bir dilden
diğer bil dile bilgisayarla çeviri yapılmasındaki en önemli nokta, verilen cümlenin iyi
anlaşılması ve anlam kaybına uğramadan diğer dilde ifade edilmesidir. Montreal
Üniversitesi’nde geliştirilen ve TAUM-METEO adı verilen sistem bu tür yazılımlara
örnektir. Bu yazılım İngilizceden Fransizcaya resmi raporların çevirisinin
yapılmasında kullanılmıştır. Doğruluk oranı oldukça yüksektir. Bu oranın yüksek
olmasının nedeni, resmi raporlarda kullanılan dilin ve formatın formalize edilmiş
olmasıdır. Bu tür sistemlere bir diğer örnek ise SPANAM adı verilen bir yazılımdır.
İspanyolcadan İngilizceye çeviri yapan bu yazılım, anlaşılır bir çeviri yapsa da
dilbilgisi yönünden doğru bir çözüm sunamamaktadır; bu nedenle de doğruluk oranı
TAUM-METEO ya göre oldukça düşüktür.
Görüldüğü gibi, bilgisayarla bir dilden başka bir dile çeviri yapmak henüz tam
anlamıyla gerçeklenememiştir. Bunun en büyük nedeni de, doğal dilin yapısının
matematiksel mantıkla uyuşmamasıdır. Bu nedenle gerçeklenen çeviri sistemlerinde
de kısıtlı dil kullanılmıştır. Kısıtlı dil, kullanılabilecek kelimelerin ve dilbilgisi
yapılarının belirlenmesiyle oluşturulur. Dilin bu şekilde kısıtlanarak kullanılması
çeviri işlemlerindeki karmaşıklığı azaltırken doğruluğu artırır. Avrupadakiler başta
olmak üzere birçok hükümet, bu kısıtlandırılmış dilin uluslararası ticarette
kullanılması için kurallar getirmeye başlamışlardır.
Dilbilgisi analizi: Doğal dil işleme sistemlerinin bir diğer uygulama alanı olan
dilbilgisi analizi sistemlerinde girilen yazı öncelikle yazım hatalarına karşı
denetlenir. Metin içerisinde yanlış kelime ya da deyim kullanılmışsa bunların
düzeltilmesi için önerilerde bulunur. Yanlış kullanılmamış kelimelerin yerine daha
uygun kelimeler varsa bu kelimeler için de önerilerde bulunur. MS Word ve
WordPerfect programları bu sistemlere örnek olarak gösterilebilir. Bazı dilbilgisi
analiz sistemleri metnin tüm ayrıştırma ağacını çıkartabilmektedir. Bu tür sistemlere
UNIX üzerinde çalıştırılmak üzere Bell laboratuvarlarında geliştirilen Writer’s
Workbench ile IBM sistemleri üzerinde çalışan EPISTLE örnek olarak verilebilir.
Veritabanı Yönetimi: Doğal dil işleme sistemleri, üzerinde büyük ve geniş veri
dosyalarının depolandığı ve depolanan bu dosyalar üzerinde çeşitli işlemlerin
gerçekleştirildiği veritabanlarının yönetimlerinde de kullanılırlar. Bu kullanımlardan
en ilginçlerinden biri NASA tarafından coğrafik veritabanı üzerinde kullanılan ve
LUNAR adı verilen sistemdir. Bu sistem %75-%80 doğruluk oranlarında
çalışmaktaydı. Bu çalışmanın bir benzeri yine coğrafik veritabanı üzerinde 1983
yılında geliştirilen CHAT adı verilen sistemdir. Veritabanı yönetiminde kullanılan
bir diğer sistem ise IBM işletim sistemleri üzerinde çalışan INTELLECT adı verilen
sistemdir. Bu yazılım kullanıcıya veritabanı üzerinde doğal dili kullanarak sorgulama
yapıp rapor hazırlamasını sağlar.
Belge Yönetimi: Belge yönetim sistemleri çok fazla sayıda belgenin bulunduğu
ortamlarda, verilen anahtar kelimelere göre belgeler arasında araştırma yaparak
belgelerin özetini hazırlayabilirler. Bu işlem dört aşamada gerçekleşir. İlk aşamada
uygun dokuman bulunur; ikinci aşamada dokuman sınıflandırılır; üçüncü aşamada
istenen veri çıkarılır ve son aşamada bu veriden doğal dilde cevap üretilir. SCISOR
isimli belge yönetim yazılımı bu tür yazılımlara bir örnektir.
Konuşma Tanıma: Doğal dil işlemeyle ilgili bir yapay zeka alanıdır. Yapay zeka
yazılımları bilgisayar sistemine sesli giriş yapabilecek şekilde tasarlanabilirler. Sesli
giriş sonrasında elde edilen girdi doğal dil işleme sisteminde kullanılabilir ve
sistemin vereceği cevap sesli şekilde kullanıcıya iletilebilir. Örneğin, teknolojinin
bugün gelmiş olduğu noktada ABD, Almanya ve Japonya’daki araştırmacılar telefon
ile konuşan iki kişinin konuşmalarını anında tanıyıp karşısındaki kişinin diline
çeviren, onun anlayabileceği konuşmayı üreten sistemlerin prototiplerini
gösterebilmişlerdir. Ancak bu gibi sistemlerin günlük hayatta yaygın olarak
kullanılması için aradan bir süre daha geçmesi gerekecektir [4].
Doğal dil işleme sistemlerinin hayatımız girmesi hiç şüphesiz yaşamımız oldukça
kolaylaştıracaktır. Ancak, doğal dil işleme sistemlerinin eklendiği yazılımların daha
karmaşık, daha maliyetli oldukları ve daha fazla belleğe ihtiyaç duydukları da bilinen
bir gerçektir.

CEVAP VER

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.